Konserwacja polichromii w bazylice p.w. M.B. Anielskiej w Dąbrowie Górniczej
Sprawozdanie z przebiegu prac konserwatorskich polichromii
Zakończono konserwację polichromii prawego ramienia transeptu w Bazylice Mniejszej p.w. Matki Boskiej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej. Konserwacji poddano pierwszą warstwę chronologiczną wykonaną przez Piotra Nizińskiego w 1910 roku, wg projektu Tetmajera.
Prace obejmowały oczyszczenie malowidła z kurzu i pajęczyn, usunięcie przemalowań oraz jego dezynfekcję. Tak oczyszczona powierzchnia została następnie utrwalona. Kolejnym etapem prac było usunięcie miejscowych przemurowań. Wszystkie zmurszałe tynki, na których polichromia wcześniej się spudrowała i osypała, zostały usunięte i założono nowe dwuwarstwowe zaprawy wapienno-piaskowe. Przyklejono odspojone fragmenty zaprawy do podłoża. Spęcherzoną zaprawę na stropie przyklejono do podłoża zastrzykami podtynkowymi. Pęknięcia muru zostały wypełnione wtłoczoną pod ciśnieniem żywicą chemoutwardzalną. Spękania tynków przeżyłowano i wypełniono elastyczną zaprawą wapienno-piaskową. Ubytki zaprawy uzupełniono stosując kity o składzie i strukturze zbliżonym do oryginalnych zapraw. Kity założono dwuwarstwowo. Ubytki polichromii zostały uzupełnione, a brakujace fragmenty kompozycji zrekonstruowane.
Historia obiektu
Wyjątkowość kościoła M.B.A. w Dąbrowie Górniczej pośród obiektów powstałych na przełomie XIX i XX wieku polega na unikatowej architekturze obiektu zaprojektowanego przez Józefa Stefana Pomian- Pomianowskiego w stylu neogotyckim, o porządku halowym. Kamień węgielny pod dzisiejszą bazylikę wmurowano 02 sierpnia 1898 roku.
Kościół posiada układ trójnawowy, z dwoma transeptami, trzema wieżami w fasadzie zachodniej i dwiema bocznymi. Od strony północnej przylega kaplica Św. Aleksandra, która wybudowana w 1875 roku stanowiła pierwszy kościół na terenie wsi Dąbrowa. Budowę ukończono 1900 roku.
W 1901 roku utworzono w nim parafię Matki Boskiej Anielskiej w Dąbrowie. Brevem Papieża Leona XIII z 19 marca 1901 roku, dzięki osobistej wyprawie księdza Augustyniaka do Rzymu, kościół był agregowany do bazyliki, ze wszystkimi należnymi jej odpustami i przywilejami. Od tej pory kościół nosi nazwę probazyliki.
Zadziwia wielkość i rozmach obiektu. Jest to jedna z większych budowli sakralnych tego okresu w Polsce. Jednakże wspaniałe, strzeliste elewacje kościoła dopiero zapowiadają prawdziwe dzieła sztuki znajdujące się we wnętrzach kościoła. Wspaniałe, neogotyckie ołtarze z wysokiej klasy rzeźbą i detalem złoconej snycerki, bardzo dobre malarstwo na płótnach, a przede wszystkim wypełniające każdy fragment płaszczyzny ścian polichromia powstała w 1910 roku. Autorem jest Piotr Niziński z Krakowa, wg projektu Tetmajera. Malowidło powstało dzięki środkom pochodzącym z ofiar złożonych przez oficjeli Kolei Wiedeńskiej. Już nazwiska Tetmajer, Niziński gwarantują wysoki poziom dzieła. Piotr Niziński, uczeń Jana Matejki, urodzony 28 czerwca 1858 r. zm. 07 listopada 1919 roku w Krakowie. W latach 1885-1891 studiował w krakowskiej SSP u Leopolda Löfflera, Władysława Łuszczkiewicza, Floriana Cynka, Izydora Jabłońskiego, Feliksa Szynalewskiego i na oddz. Kompozycyjnym Jana Matejki. W 1888 otrzymał medal br. „za malowanie głów z żywej natury” i I nagrodę TPSP w Krakowie za „rysunek figury podług antycznej Jukony”, w 1889 medal sr. za „malowanie głów i figur z żywej natury”, w 1890 –nagrodę za akt .T. r. brał udział w Krak. Wystawie uczniów SSP i w wystawie szkiców w TPSP we Lwowie. W 1891 Min. Wyznań i Oświaty przyznało mu stypendium, które wykorzystał na naukę w akademii monachijskiej, w pracowni Alexandra Wagnera (zapis do Malschule 12 I 1892) i na podróż do Włoch (Neapol, Pompeje, Herkulanum, Kapua, Pozzuoli).
Niziński był przez całe życie wziętym wykonawcą polichromii kościelnych. 1884(?) pochodziły (nie zachowane) malowidła w kośc. Św. Zygmunta w Wawrzeńczycach k.Krakowa, w 1890 wykonał polichromie w kośc. Reformatorów w Zakliczynie k. Brzeska, w 1892 pracował w prezbiterium kośc. Franciszkanów w Gołonogu k. Dąbrowy Górniczej, w kaplicy Św. Antoniego kośc. Mariackiego w Krakowie, polichromia wnętrza, zakrystii i kaplic kośc. Narodzenia NMP w Myślenicach, w 1893 ornamentalna polichromia w kośc. Św. Bartłomieja w Szczurowej k. Brzeska, polichromia wnętrza i 2 kaplic kośc. Św. Bartłomieja w Szczekocinach, 1897 polichromia kośc. Nawiedzenia NMP (obecnie paulinów) w Leśniowie, 1898 Katedrę w Kielcach, oraz wiele innych.
Połączenie atutów obiektu i wysokiej klasy architektury neogotyckiej elewacji z unikatową polichromią wnętrza oraz niepowtarzalnym wyposażeniem składa się na zabytek najwyższej rangi artystycznej wpisując się w skład dziedzictwa narodowego. Jednakże w tym przypadku nie tylko walory artystyczne i historyczne przemawiają za uratowaniem dzieła od niechybnego zniszczenia. Obiekt stanowi potencjalne zagrożenie dla ludzi przebywających w otoczeniu elewacji północnej wieży kościoła.
Nie podjęcie prac remontowo – konserwatorskich groziło katastrofą budowlaną.
Dokumentacja fotograficzna
Przed konserwacją:
Po konserwacji:
