Konserwacja elewacji wieży północnej wraz ze ścianą łączącą wieżę główną bazyliki mniejszej p.w. św. M.B. Anielskiej w Dąbrowie Górniczej
Opis prac konserwatorskich
Usunięto zabrudzenia z elewacji kościoła metodą mechaniczną. Wymieniono wszystkie fugi. Usunięto uszkodzenia konstrukcyjne ścian w postaci rozległych pęknięć. Wymieniono uszkodzone i spękane cegły a w pozostałych wzmocniono strukturę. Uzupełniono ubytki okładziny ceramicznej i scalono kolorystycznie uzupełnienia. Wzmocniono również strukturę kamiennego detalu, sklejono spękania i rozwarstwienia oraz uzupełniono ubytki. Całość zabezpieczono hydrofobowo.
Termin wykonania prac: 22. 05. 2007 - 15. 11. 2007r.
Przebieg prac konserwatorskich
Na podstawie wyników ekspertyzy usunięto wtórne, cementowe i niespełniające wymogów technicznych spoinowanie. Przeprowadzono wstępne wzmocnienie okładziny ceramicznej i detalu kamiennego. Wymieniono uszkodzone i spękane cegły. Dokonano przemurowań odspojonej okładziny ceramicznej. Do przemurowań użyto zaprawy trasowo-wapiennej. Cegła przeznaczona do rekonstrukcji była dobierana pod względem wymiarów, koloru oraz faktury powierzchni. Następnie przystąpiono do czyszczenia lica elewacji, tzn. usunięcia kurzu, brudu, kory gipsowej oraz innych zanieczyszczeń chemicznych tak licznie występujących na Górnym Śląsku.
Lico czyszczono metodą polegającą na usunięciu nawarstwień powierzchniowych za pomocą strumieniowania drobnymi cząsteczkami odpowiednio dobranego ścierniwa (piasku). Ścierniwo – 0,1 – 0,2 mm. Metoda ta zapewnia bezpyłowy przebieg tego procesu przy znikomej ilości wody wprowadzonej do strumienia czyszczącego. Efekt ten osiągnięto przez zastosowanie opatentowanego urządzenia do wytwarzania mgły wodnej (nebulizacja wody). Metoda posiada szereg ważnych zalet: wysoki, ale nie agresywny stopień oczyszczania, oczyszczona powierzchnia pozostaje sucha i można bez zwłoki przystąpić do dalszych zabiegów, niewielka ilość, łatwych do usunięcia odpadów, do pracy agregatu potrzebne jest wyłącznie doprowadzenie sprężonego powietrza z kompresora o wydajności 2000 l/min. Urządzenie nie wymaga podłączenia do prądu i źródła wody. Godnym podkreślenia jest fakt, iż w przedstawionym urządzeniu ograniczono do koniecznego minimum wykorzystywanie wody. Dla większości konserwowanych obiektów zbudowanych z materiałów porowatych (kamień, ceramika) woda jest szkodliwa, gdyż uruchamia proces migracji soli na powierzchni lica elewacji oraz związków żelaza, doprowadzając do nieodwracalnych rdzawych przebarwień (piaskowiec, wapień).
Po oczyszczeniu obiektu z zabrudzeń dokonano wzmocnienia struktury cegieł a następnie przystąpiono do uzupełniania ubytków w wątku ceglanym.
Ze względu na oderwanie i przemieszczenie murowanych słupów dolnej latarni wykonano i zamontowano krzyżowe ściągi z płaskownika. Mocowanie ściągów zostało wykonane od wewnętrznej strony słupów. Wykonano również klamry usztywniające murowane słupki, na których są osadzone kamienne sterczyny.
Gdy zostało zakończone uzupełnianie ubytków, przystąpiono do scalania kolorystycznego wyżej wymienionych uzupełnień. Zabieg ten polegał na upodobnieniu tych powierzchni do pierwowzoru za pomocą tych mineralnych pigmentów tlenkowych na bazie odpowiedniego spoiwa, stosując barwienie laserunkowe.
Dokonano również wzmocnienia struktury detalu kamiennego. Następnie przystąpiono do sklejania spękań i rozwarstwień, które dość licznie występowały. Zadanie to wykonano wykonując zastrzyki dobrze penetrującej żywicy epoksydowej o niskiej lepkości wraz z zastosowaniem kotwień.
Uzupełniono również ubytki kamienia. Użyto do tego kitów o barwie i teksturze naśladującej kamień oryginalny. Były to specjalistyczne zaprawy, dające uzupełnienia o trwałych wybarwieniach i parametrach mechanicznych dostosowanych do uzupełnianego podłoża. Elementy kamienne których brakowało zostały odtworzone w piaskowcu, dobierając kamień do rekonstrukcji pod względem koloru i faktury powierzchni. W trakcie przeprowadzanej konserwacji elementów kamiennych na jednym z bloków odkryto sygnaturę wykonawcy : „K. RUTKA. KM. 1919. R.”
Końcowym etapem prac była hydrofobizacja. Jest to zabieg ograniczający wnikanie wody opadowej przez impregnację roztworami krzemoorganicznymi preparatów hydrofobizujących.
Odrębnego potraktowania wymagał cokół kamienny, narażony na podciąganie wody z podłoża. W strefie tej wykonano nowy układ spoin przy użyciu zaprawy o wysokiej porowatości i odporności mechanicznej. Spoina taka będzie spełniac rolę drenażu, stanowiąc drogę migracji wody kumulacji soli. Zabieg hydrofobizacji cokołu, konieczny dla jego ochrony przed wodą opadową rozpryskującą sie na chodniku, nie mógł zostać wykonany na drodze wgłębnej impregnacji roztworu związków krzemoorganicznych, jak przewidziano to dla całej elewacji. Dlatego wykonano jedynie cienką powierzchniową powłokę hydrofobową przy użyciu wodnej zawiesiny żywic silikonowych.
Cała elewacja – wszystkie elementy narażone na gromadzenie sie ptactwa i związane z tym konsekwencje zostały zabezpieczone specjalnymi kolcami.
Historia obiektu
Bazylika Matki Boskiej Anielskiej jest ponad stuletnim kościołem wzniesionym w stylu neogotyckim. Od 1996 roku obiekt jest wpisany do rejestru zabytków.
Na miejscu dzisiejszej bazyliki znajdowała sie kiedyś kaplica pochodząca z 1863r., zastąpiona później przez kościół p.w. Świętego Aleksandra P.M., który stanowi dziś północne skrzydło Bazyliki, mieszczące kaplicę. Budowę kościoła rozpoczęto 29 lipca 1875 roku, a została ona zakończona 4 grudnia 1877 roku. W dniu 18 października kościół został konsekrowany przez biskupa kieleckiego Tomasza Teofila Kulińskiego, który wydzielił parafię p.w. Św. Aleksandra z parafii macierzystej.
Już po wybudowaniu okazało sie, że kościół jest za ciasny. Ówczesny opiekun świątyni, ksiądz Dutkiewicz, rozpoczął starania o pozwolenie na budowę nowego kościoła. Niestety ze względu na brak zgody ze strony władz carskich zdecydowano sie na rozbudowę juz istniejącej świątyni.
Kamień węgielny pod rozbudowę kościoła – dzisiejszej Bazyliki założono 2 sierpnia 1898 roku. Poświecił go dziekan będziński, ksiądz Leopold Dobrzański. Budowę ukończono w 1900 roku. W 1901 roku utworzono w nim parafię Matki Boskiej Anielskiej w Dąbrowie. Brevem Papieża Leona XIII z 19 marca 1901 roku, dzięki osobistej wyprawie księdza Augustynika do Rzymu, kościół został agregowany do bazyliki, ze wszystkimi należnymi jej odpustami i przywilejami. Od tej pory kościół nosi nazwę probazyliki. Wybudowany według projektu Józefa Stefana Pomian-Pomianowskiego (1864-1919 - absolwenta Instytutu Inżynierów Cywilnych w Petersburgu; inżyniera powiatowego w Będzinie).Wzniesiono świątynię na rzucie krzyża łacińskiego, o wymiarach: długość 68 m., szerokość 30 m., wysokość wewnątrz 30 m. i wieżach z główna o wysokości 83,5 m., orientowaną. Kościół trójnawowy, bazylikowy, z dwoma transeptami, trzema wieżami w fasadzie zachodniej i dwiema bocznymi. W strukturę nowego obiektu włączono pierwotną świątynie, co doprowadziło do powstania układu podwójnego transeptu, od wschodu oddzielającego prezbiterium i zachodu, z którym połączono obecną kaplicę św. Aleksandra (neogotycka, jednonawowa przekryta stropem drewnianym w formie kolebki, z wydzielonym prezbiterium, przesklepionym, zamkniętym wielobocznie). Korpus nawowy trójprzęsłowy, ramiona transeptu prezbiterialnego: dwuprzęsłowe zamknięte trójbocznie, chórowego (jednoprzęsłowe), zamknięte prosto, prezbiterium dwu- i półprzęsłowe zamknięte trójbocznie. Po bokach prezbiterium dodane (na przedłużeniu naw bocznych) jednoprzęsłowe kaplice, za którymi usytuowano zakrystię. Wnętrze artykułowane w pionie pilastrami wiązkowymi (podwójnymi i potrójnymi z kapitelami), w poziomie pasami gzymsów dwu- i trójstrefową strukturę układu każdego przęsła, przesklepione sklepieniem sieciowym i gwiaździstym. Łuki międzyprzęsłowe i otwory okienne w formie arkad zamkniętych łukiem ostrym. Otwory okienne: w nawach bocznych bliźniacze; w korpusie nawowym, ramionach bocznych transeptu głównego, prezbiterium wypełnione maswerkiem trójosiowym a w zamknięciu prezbiterium i ramion transeptu głównego czwórosiowym w polu łuki arkady powiązanym z rozetą. Ramiona transeptu zachodniego doświetlone od północy i południa rozetami. Wnętrze kaplicy św. Aleksandra zostało ozdobione polichromią autorstwa Piotra Nizińskiego (1858-1919) z Krakowa. Wnętrze świątyni ozdobione dekoracją architektoniczną podporządkowaną artykulacji wnętrza obiektu, z którą ściśle powiązana jest polichromia wnętrza o ornamentalnym charakterze, obecnie autorstwa Wacława Pużyńskiego, który przeprowadził jej generalne odnowienie w 1952 roku. W łukach nad arkadowych figury aniołów trzymających w reku korony. W pasie triforium stylizowane motywy roślinne, a po bokach otworów okiennych i na sklepieniu motyw pawich oczek oraz floralne w formie gwiazd.
W niszach i płycinach na zamknięciu ramion transeptu wschodniego i prezbiterium usytuowane w ornamentalnych polach symbole i inskrypcje, a także wizerunki świętych i motywy heraldyczne. Struktura dekoracji architektonicznej i polichromia podporządkowana dyspozycji przestrzennej i wyposażeniu obiektu (retabula ołtarzowe, ambona, witraże).
W 1957 roku wykonano prace remontowe związane z usuwaniem skutków eksploatacji górniczej. W 2005 roku zakończono prace remontowe wieży głównej oraz wieży południowej. Nie wyremontowana pozostała jedynie wieża północna.
Dokumentacja fotograficzna
Przed konserwacją:
W trakcie konserwacji:
Po konserwacji:
